การศึกษาวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาคุณภาพชีวิตของผู้ต้องขังสูงอายุในเรือนจำและ ทัณฑสถานเขตกรุงเทพมหานคร และเปรียบเทียบคุณภาพชีวิตของผู้ต้องขังสูงอายุ โดยจำแนกตามปัจจัยด้านสถานภาพส่วนบุคคล การได้รับการสนับสนุนทางสังคม และสถานภาพทางจิตของผู้ต้องขัง 2) เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างสถานภาพทางจิตกับระดับคุณภาพชีวิตของผู้ต้องขังสูงอายุในเรือนจำและทัณฑสถานเขตกรุงเทพมหานคร 3) เพื่อศึกษาการบริหารจัดการเรือนจำและทัณฑสถานเขตกรุงเทพมหานครที่ส่งผลต่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้ต้องขังสูงอายุในเรือนจำและทัณฑสถาน และ 4) เพื่อเสนอแนวทางการบริหารจัดการเพื่อการพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้ต้องขังสูงอายุในเรือนจำและทัณฑสถานเขตกรุงเทพมหานคร การศึกษาเชิงปริมาณโดยใช้แบบสอบถาม ชุด ก. ซึ่งผ่านการตรวจสอบคุณภาพด้านความเที่ยงตรง (IOC = 1.00) และความเชื่อมั่นของเนื้อหา ( = 0.96) เก็บข้อมูลคุณภาพชีวิตของผู้ต้องขังสูงอายุจากกลุ่มตัวอย่างผู้ต้องขังสูงอายุในเรือนจำและทัณฑสถานเขตกรุงเทพมหานคร 6 แห่ง และใช้แบบสอบถาม ชุด ข. ซึ่งผ่านการตรวจสอบคุณภาพด้านความเที่ยงตรง (IOC = 0.96) และความเชื่อมั่นของเนื้อหา ( = 0.99) เก็บข้อมูลการบริหารจัดการจากกลุ่มตัวอย่างกลุ่มบุคลากรในเรือนจำและ ทัณฑสถานเขตกรุงเทพมหานคร 6 แห่ง การศึกษาเชิงคุณภาพเกี่ยวกับคุณภาพชีวิตผู้ต้องขังสูงอายุ 1) ในสภาพปัจจุบัน 2) ด้านการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ต่อผู้ต้องขังสูงอายุ และ 3) บทบาทของรัฐที่ส่งเสริม โดยการสัมภาษณ์เชิงลึกแบบเจาะจงในกลุ่มญาติผู้ต้องขังสูงอายุที่มีอายุใกล้เคียงกับกลุ่มตัวอย่างผู้ต้องขังในเรือนจำและ ทัณฑสถาน ทั้ง 6 แห่ง จำนวน 18 คน และเกี่ยวกับคุณภาพชีวิตผู้ต้องขังสูงอายุ 1) ในสภาพปัจจุบัน 2) ด้านแนวคิดการบริหารจัดการแบบ 7’S 3) ด้านนโยบายพิเศษของรัฐ และ 4) ด้านการดึงหน่วยงานนอกให้มีส่วนร่วม โดยการสัมภาษณ์เชิงลึกแบบเจาะจงจากกลุ่มผู้บริหารงานราชทัณฑ์ระดับสูงและผู้อำนวยการระดับสูงในเรือนจำและทัณฑสถานทั้ง 6 แห่ง จำนวน 7 คน ผลการศึกษาเชิงปริมาณจากกลุ่มตัวอย่างผู้ต้องขังสูงอายุ จำนวน 400 ชุด โดยวิธีสุ่มแบบง่าย ได้แบบสอบถามที่สมบรูณ์กลับคืน จำนวน 384 ชุด (ร้อยละ 96.0) สรุปว่า ผู้ต้องขังสูงอายุมีระดับคุณภาพชีวิตอยู่ในระดับปานกลาง สอดคล้องกับข้อสรุปของการศึกษาเชิงคุณภาพในกลุ่มญาติผู้ต้องขังสูงอายุ และพบปัจจัยสถานภาพส่วนบุคคล การสนับสนุนทางสังคม และสถานภาพทางจิตของผู้ต้องขังที่มีผลต่อความแตกต่างของค่าเฉลี่ยความคิดเห็นต่อระดับคุณภาพชีวิตบางด้านของผู้ต้องขังสูงอายุ เช่น ตัวแปรสถานที่ควบคุมผู้ต้องขัง อายุ เพศ ระดับการศึกษาสูงสุด รายได้เฉลี่ยก่อนต้องโทษต่อเดือน สถานภาพสมรส ระยะเวลาต้องโทษจนถึงปัจจุบัน ครอบครัวสนับสนุนด้านการเงินเฉลี่ยต่อเดือน กำลังใจจากญาติหรือเพื่อนเฉลี่ยต่อเดือน การสนับสนุนจากรัฐในด้านเบี้ยยังชีพสำหรับผู้สูงอายุ การได้รับสิทธิในการประกันสุขภาพจากรัฐ การรู้คุณค่าในตัวเอง และการปล่อยวาง ผลการศึกษาเชิงปริมาณจากกลุ่มตัวอย่างจากกลุ่มตัวอย่างกลุ่มบุคลากรในเรือนจำและ ทัณฑสถาน จำนวน 343 ชุด โดยวิธีสุ่มแบบง่ายได้แบบสอบถามที่สมบรูณ์กลับคืน จำนวน 324 ชุด (ร้อยละ 94.5) สรุปว่าสามารถจำแนกกลุ่มตัวอย่างจากค่าเฉลี่ยความคิดเห็นต่อระดับการบริหารจัดการ ออกเป็น 2 กลุ่ม คือ กลุ่มค่าเฉลี่ยความคิดเห็นต่อระดับการบริหารจัดการในระดับมาก ได้แก่ เรือนจำพิเศษมีนบุรี ทัณฑสถานบำบัดพิเศษกลาง และทัณฑสถานหญิงกลาง จะมีค่าเฉลี่ยความคิดเห็นต่อระดับคุณภาพชีวิตรวม 5 ด้านสูง และกลุ่มค่าเฉลี่ยความคิดเห็นต่อระดับการบริหารจัดการ ในระดับปานกลาง ได้แก่ เรือนจำกลางคลองเปรม เรือนจำพิเศษกรุงเทพมหานคร และเรือนจำพิเศษธนบุรี มีค่าเฉลี่ยความคิดเห็นต่อระดับคุณภาพชีวิตรวม 5 ด้าน ต่ำกว่า สอดคล้องกับข้อสรุปของการศึกษาเชิงคุณภาพในกลุ่มผู้บริหารงานราชทัณฑ์ระดับสูงและผู้อำนวยการระดับสูงครั้งนี้ ที่มีความเห็นพ้องตรงกันร้อยละ 100 (ระดับมากที่สุด) ว่าการบริหารจัดการแบบ 7’S มีผลกับการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้ต้องขังสูงอายุ นอกจากนี้พบว่าปัจจัยด้านสถานภาพส่วนบุคคลมีผลกับค่าเฉลี่ยความคิดเห็นต่อระดับการบริหารจัดการ เช่น ตัวแปร อายุ เพศ ระดับการศึกษาขั้นสูงสุด กลุ่มสาขาวิชาที่สำเร็จการศึกษาขั้นสูงสุด เรือนจำและทัณฑสถานที่สังกัด ตำแหน่งปัจจุบัน ฝ่ายที่ทำงาน และระยะเวลาที่ทำงานในเรือนจำและ ทัณฑสถาน การศึกษาเชิงปริมาณและการศึกษาเชิงคุณภาพครั้งนี้สามารถสังเคราะห์ได้เป็นข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย ข้อเสนอแนะเชิงยุทธศาสตร์ และข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติเพื่อเป็นแนวทางการพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้ต้องขังสูงอายุในเรือนจำและทัณฑสถานเขตกรุงเทพมหานคร คำสำคัญ คุณภาพชีวิตของผู้ต้องขังสูงอายุในเรือนจำและทัณฑสถานเขตกรุงเทพมหานคร
This research aimed; 1) to study the quality of life (QOL) of older prisoner in prisons and Correctional Institutions in Bangkok area 2) to study the QOL of older prisoner by personal status, social support receiving and psychosocial status factors, 3) to study the administrative management in prisons and Correctional Institutions in Bangkok which effect to the improvement of QOL of older prisoner in prisons and Correctional Institutions and 4) to study the administrative management guidelines for the improvement of QOL of older prisoner in prisons and Correctional Institutions in Bangkok area. Quantitative study using the standardized questionnaire (Set A), which high content validity (IOC = 1.00) and content reliability ( = 0.96) in older prisoner in 6 sites of prisons and Correctional Institutions around Bangkok. Quantitative study using the standardized questionnaire (Set B), which high content validity (IOC = 0.96) and content reliability ( = 0.99) in director, chief operating officer and officer in 6 sites of prisons and Correctional Institutions around Bangkok. Qualitative study about the QOL of older prisoner issues; 1) the present environment, 2) the performance of officials to older prisoner and 3) the role of the state to promote by in-depth interviews in 18 purposive cases of older prisoner relative group which age similar to the older prisoner sample group in 6 sites of the prisons and Correctional Institutions around Bangkok. Qualitative study about the QOL of older prisoner issues; 1) the present environment, 2) the concept of management, 3) the policies of the state, and 4) the outside agencies to participate also performed by in-depth interviews among 7 purposive cases of executive director in Department of Corrections include of 1 director general, 4 prison commandants and 2 Correctional Institution directors. Quantitative results from 400 simple random sampling of older prisoner, 384 (96.0%) completed questionnaires were obtained. The results showed that older prisoner the QOL are moderate, consistent with the findings of a qualitative study among elderly relatives prisoner group. Personal status, social support and psychosocial status factors which significantly effect on the QOL of older prisoner in prisons and correctional institutions were; place of imprisonment, age, gender, highest education, average monthly previous income of captivity, marriage status, the period of imprisonment in prison, average monthly financial support from their family, encouraged from relatives or friends, state support in the allowance for older, eligible for health insurance from the state, appreciation in itself and disengagement showed direct effected to the increasing level of the QOL in some components. Quantitative results from 343 simple random sampling of directors, chief operating officers and officers in 6 sites of prisons and Correctional Institutions around Bangkok. Total of 343 (94.5%) completed questionnaires were obtained. The results showed that Meen-Buree Special Remand prison, Center of Correctional Institutions and Women Correctional Institutions showed higher management level with higher QOL of older prisoner than Klong-Prem Special Remand prison, Bangkok Special Remand prison and Thon-Buree Special Remand prison which showed moderate management level with lower QOL of older prisoner. This result consistent with the findings of a qualitative study among 7 cases of executive director group which showed 100.0% consensus matching (The most level) that management level were effect on the QOL of older prisoner improvement. This study also found the personal status factors which significantly effected on the management such as, age, gender, highest education, fields of the highest graduation, working place, current position, working subdivision, and career period in prison. This quantitative and qualitative study can be synthesized as the management guideline to improve the QOL of older prisoner in prisons and Correctional Institutions in Bangkok area in term of Feedback policy, strategic recommendations and practical suggestions. Keywords The Quality of Life of Older Prisoner in Prisons and Correctional Institutions in Bangkok Area.