การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาระบบบริหารเพื่อส่งเสริมสุขภาพอนามัยที่สอดคล้องกับสภาวการณ์ในโรงเรียนระดับประถมศึกษา สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน จังหวัดตาก เป็นการวิจัยแบบผสมผสาน เชิงปริมาณและเชิงคุณภาพ (Mixed Methodology) โดยดำเนินการ 3 ขั้นตอน คือ 1) ศึกษาสภาพและแนวทางการส่งเสริมสุขภาพอนามัยในโรงเรียนระดับประถมศึกษา โดยการสัมภาษณ์ผู้บริหารสถานศึกษา ครูและผู้มีส่วนเกี่ยวข้องในสถานศึกษาที่เป็นกรณีศึกษา 9 แห่ง 2) สร้างระบบบริหารเพื่อส่งเสริมสุขภาพอนามัยที่สอดคล้องกับสภาวการณ์ในโรงเรียนระดับประถมศึกษา ใช้การสัมมนาอิงผู้เชี่ยวชาญ (Connoiseurship) ในการตรวจสอบความเหมาะสมของรูปแบบซึ่งผู้วิจัยร่างขึ้นจากข้อมูลที่ได้จากขั้นตอนที่ 1 3) ประเมินระบบบริหารเพื่อส่งเสริมสุขภาพอนามัยที่พัฒนาขึ้น โดยใช้เทคนิคการประชุมรับฟังความคิดเห็น จากผู้บริหารสถานศึกษา 30 คน ครู 30 คน รวม 60 คน วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ผลการวิจัยพบว่า 1. ผลการศึกษาสภาพและแนวทางการส่งเสริมสุขภาพอนามัยในโรงเรียนระดับประถมศึกษา สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน จังหวัดตาก พบว่า โรงเรียนที่ศึกษามีแนวทางการบริหารโรงเรียนเพื่อส่งเสริมสุขภาพอนามัย โดยดำเนินการตามองค์ประกอบของโรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ ทั้ง 10 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) นโยบายของโรงเรียน 2) การบริหารจัดการของโรงเรียน 3) โครงการร่วมระหว่างโรงเรียนกับชุมชน 4) การจัดสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อสุขภาพ 5) การจัดบริการสุขภาพในโรงเรียน 6) การจัดการเรียนการสอนสุขศึกษาและพลศึกษา 7) โภชนาการและอาหารที่ปลอดภัย 8) การออกกำลังกาย กีฬา และนันทนาการ 9) การให้คำปรึกษาและสนับสนุนทางสังคม 10) การส่งเสริมสุขภาพบุคลากรของโรงเรียน ตามเกณฑ์มาตรฐานของกรมอนามัย แต่ไม่มีการทำเป็นระบบอย่างชัดเจน แม้ว่าบางโรงเรียนมีแผนงานกิจกรรมที่ชัดเจนก็ตาม 2. ผลการสร้างระบบบริหารเพื่อส่งเสริมสุขภาพอนามัยที่สอดคล้องกับสภาวการณ์ในโรงเรียนระดับประถมศึกษา สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน จังหวัดตาก พบว่า ผู้ทรงคุณวุฒิมีมติเป็นเอกฉันท์ในรูปแบบ ซึ่งประกอบด้วย 1) ปัจจัยนำเข้า ได้แก่ นโยบาย ผู้รับผิดชอบงบประมาณ อาคารสถานที่และวัสดุอุปกรณ์ และระยะเวลาที่ใช้ในการจัดกิจกรรม 2) กระบวนการ ได้แก่ การวางแผน การปฏิบัติตามแผน การติดตามประเมินผล การปรับปรุงแก้ไข และการมีส่วนร่วม 3) ผลผลิต ได้แก่ นักเรียนมีสุขภาพดี ทั้ง 4 ด้าน ได้แก่ ร่างกาย จิตใจ สังคม และอารมณ์ 3. ผลการประเมินระบบบริหารเพื่อส่งเสริมสุขภาพอนามัยที่สอดคล้องกับสภาวการณ์ในโรงเรียนระดับประถมศึกษา สังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน จังหวัดตาก พบว่า มีความเป็นประโยชน์และความเป็นไปได้อยู่ในระดับมาก
This research aimed to develop a model for health promotion administrative system in accordance with conditions in primary school under the Basic Education Commission Office in Tak province by doring 3 steps 1) the condition management studying and guidelines of the 9 best practice schools in health promotion administrative system in primary schools of the Basic Education Commission Office in Tak province, 2) developing system for health promotion administrative system in accordance with conditions in primary schools of the Basic Education Commission Office in Tak province by using data from the 1st step and examine the suitable of model by connoisseurship, and 3) evaluating the system by meeting with 30 administrators and 30 teachers. The data were analyzed by mean and Standard Deviation. The results of the research were as follows 1. The results from the analysis and synthesis of data gathered pertaining to the development of an administrative system for health promotion in primary schools under the Basic Education Commission Office in Tak province found that the implementation of health promotion in schools considers following ten elements 1) school policy, 2) school management, 3) joint projects and collaboration between the school and the community, 4) an environment conducive to good health, 5) school health services, 6) health and physical education, 7) nutrition and food safety, 8) sports and exercise activities, 9) counseling and social support staff, and 10) health promotion for staff according to the standards of the Department of Health. Some schools have a viable roadmap for these activities even though there is no clear system in place. 2. The developed system of health promotion administrative system in accordance with conditions in primary school of the basic education commission office in Tak province composes of 1) Input policy, responsibility, budget, places, materials, and time periods. 2) Process planning, operation, according to the plan, follow up and evaluation, inprovement and participation. 3) Output students have good health in physical, mind, social, and emotion. 3. The evaluation system of health promotion administrative system in accordance with conditions in primary school of the basic education commission office in Tak province found that the usefulness and the possibility are at a high level.